“Experten hebben soms klinkklare onzin verteld”: professor Bert Blocken weet waarom Vlaanderen nog altijd geen ambitieus ventilatiebeleid heeft

Vorige week gooide professor bouwfysica Bert Blocken (TU Eindhoven/KU Leuven) zijn tv-toestel net niet door het raam. “Ik zag wéér dezelfde corona-experten aan tafel zitten die het wéér over dezelfde problemen hadden”, zucht hij. “Waarom eens niet met wetenschappers praten over mogelijke oplossingen?” Welaan, dan. Professor Blocken over één van de remedies voor lange lockdowns en grillige curves: ventilatie. De meest onderschatte dam tegen corona.

Professor, u zat vrijdagavond naar TerZake te kijken en zag Sciensano-viroloog Steven Van Gucht zitten. U stuurde een tweet: ‘Altijd dezelfde experts uit hetzelfde domein. Twaalf maanden lang. Geen aandacht voor ingenieurs, ondernemers of oplossingen. Ik haak af.’ Waarom die oprisping?

“Ik erger mij daar al een tijdje aan. De coronaberichtgeving is soms te eenzijdig. We praten onafgebroken over de cijfers, over lockdownmaatregelen of over het spanningsveld tussen politici en experts. De eerste maanden kon ik dat nog begrijpen, maar ondertussen heb ik het allemaal al eens gezien en gehoord. Er wordt weinig ‘nieuw’ nieuws gebracht over deze crisis. En als er nieuws komt, dan is het slecht nieuws. We focussen te veel op de problemen, maar niet op de oplossingen.

In tv-studio’s zitten altijd dezelfde mensen. Die praten dan soms over een vakgebied waar ze weinig of niks over kennen. En dan doen ze uitspraken die aantoonbaar fout zijn. Ik vraag mij dan af: wat gebeurt er allemaal in die ad­vies­ra­den?

Professor Bert Blocken

(Lees verder onder de video)

“In tv-studio’s zitten altijd dezelfde mensen. Die praten dan soms over een vakgebied waar ze weinig of niks over kennen. En dan doen ze uitspraken die aantoonbaar fout zijn. Zo was er vorige zomer een nieuwsitem over ventilatie en ik zag iemand van Sciensano (Steven Van Gucht, red.) zeggen dat natuurlijke ventilatie het bést werkt. Beter dan mechanische ventilatie, dus. Dat is klinkklare onzin. Want natuurlijke ventilatie hangt af van de weersomstandigheden. Als er geen wind staat of er is geen temperatuurverschil dat voor tocht kan zorgen, dan betekent natuurlijke ventilatie eigenlijk géén ventilatie. Als iemand dat dan toch op nationale tv mag verkondigen, dan vraag ik mij af: wat gebeurt er allemaal in die adviesraden? Want daar zitten ook al geen ventilatie-experten.”

Ik kan het u vertellen. In de adviesraad ventilatie voor ons onderwijs kwam de katholieke koepel vertellen dat de richtlijn afgezwakt moest worden. Er stond dat ventilatie ‘de beste’ oplossing was om het risico op besmetting te verkleinen en dat vonden ze niet kunnen. Het werd zonder discussie aangepast.

“Echt? Als ik aan tafel had gezeten, dan had ik dat niet laten passeren. Maar dat is misschien de reden waarom ze mij niet uitnodigen. (lacht) Het probleem in veel van die adviesraden is dat er vaak mensen in zitten die wetenschappelijke feiten gewoon naast zich neerleggen. Wat uit die discussies komt, is dan een verwaterd compromis. Er zijn echter een aantal essentiële punten waar je als wetenschapper geen compromissen op kan maken, vind ik. Wat wetenschappelijk correct is, dat zou ik nooit laten verdraaien door een belangengroep. Dat Covid-19 zich ook verspreidt via aërosolen (microdruppeltjes die we uitademen red.) is al sinds juni algemeen aanvaard. De Duitse viroloog Christian Drosten zei toen zelfs dat ventilatie belangrijker is dan handen wassen.”

Dat het Agentschap Zorg en Gezondheid in september gezegd heeft dat lucht­rei­ni­gers niet werken tegen Covid-19 is pure nonsens en neigt zelfs naar schuldig verzuim. Was het onkunde of slechte wil?

Professor Bert Blocken

Het valt op dat Vlaanderen geen ventilatiebeleid heeft. In de scholen, ziekenhuizen en woonzorgcentra wordt er zelfs niet op gecontroleerd. ‘Te moeilijk’, klinkt het.

“Dat is onbegrijpelijk. Je hoeft geen raketgeleerde te zijn om ventilatie te controleren. Gebruikt men CO2-meters? Staan er degelijke luchtreinigers? Zet men voldoende ramen open? Er zijn ook wettelijke normen waaraan mechanische ventilatie in gebouwen moet aan voldoen. Die kan je makkelijk controleren. En dat is nodig, want zelfs in gebouwen met mechanische ventilatie kan het fout lopen. Onderzoekers in Duitsland hebben aangeraden dat een ventilatiesysteem voor Covid-19 best vier tot zes ‘luchtverversingen’ per uur doet. Dat betekent dat het volledige volume aan binnenlucht van het lokaal vier tot zes keer volledig vervangen moet zijn door vers aangevoerde lucht. Veel systemen komen aan nog geen halve keer. Veel gebouwen voldoen dus niet aan de ventilatienormen voor Covid-19. Net daarom breek ik al maanden een lans voor het plaatsen van luchtreinigers. Die zijn veel goedkoper en sneller te installeren.”

(Lees verder onder de video)

Ik moet u teleurstellen. In diezelfde adviesraad voor het onderwijs zei het Agentschap Zorg en Gezondheid in september vlakaf: ‘Luchtreinigers werken niet.’

“Dat is complete onzin en neigt naar schuldig verzuim. Ofwel door onkunde en onwetendheid ofwel door slechte wil. En ik weet niet welke van de twee ik het ergste zou vinden. (zucht) Dat is dus mijn grootste irritatie: uitspraken die nergens op gebaseerd zijn. Zo zet je mensen op het verkeerde been. Natúúrlijk is een goede luchtreiniger effectief: het haalt druppeltjes uit de lucht waar het virus zich aan vastklampt. Is het een mirakeloplossing? Nee. Maar die bestaat niet. PCR- en sneltesten kunnen ook vals negatief zijn. Zelfs vaccins bieden geen 100% bescherming.”

Mijn advies aan scholen? Plaats één of meerdere lucht­rei­ni­gers in iedere klas, meet de kwaliteit met een CO2-meter en zet een paar ramen open. En bekijk hoe je zo snel mogelijk mechanische ventilatie kan in­stal­le­ren.

Professor Bert Blocken

Wat raadt u, als expert, de scholen vandaag aan?

“Ze kunnen best inzetten op een combinatie van maatregelen. Ventilatie heb je altijd nodig om de CO2-waarden voldoende te kunnen laten dalen. Je moet dat dus voortdurend doen. Eén keer de ramen openzetten om te verluchten en dan weer alles sluiten heeft weinig effect, want de ruimte zal zich snel weer vullen met aërosolen. CO2-meters geven dus een goede indicatie of je voldoende ventileert. Als je een luchtreiniger plaatst, dan zal je dat niet aan de CO2-meter zien, want die reiniger verandert niks aan de CO2-concentratie. Ik zou zeggen: plaats één of meerdere luchtreinigers, een CO2-meter en zet een paar ramen open. En bekijk als school hoe je zo snel mogelijk mechanische ventilatie kan installeren. Dat zal ook bij volgende pandemieën nodig zijn en het is sowieso gezond om de lucht in klassen voortdurend te verversen.”

U werkt in Nederland en leidde daar afgelopen weekend een experiment in de Amsterdam ArenA. Vijfduizend toeschouwers mochten naar de match van Oranje tegen Letland kijken. Veel geleerd?

“We hebben kunnen bevestigen dat niet de afstand tussen supporters de belangrijkste factor is, maar wel de mate waarop je ventileert. We hebben vastgesteld dat zelfs in een stadion als de ArenA - dat vrij gesloten is - de aërosolen vrij vlot naar het veld wegvliegen en niet blijven hangen in de tribunes. Zelfs bij weinig wind. Het toont aan dat je die grote stadions vrij eenvoudig kan ventileren door grote ventilatoren op strategische plaatsen neer te zetten of te monteren. Daarmee kan je zeer goed de ventilatie regelen.

“Er zijn tijdens die voetbalmatch trouwens nog zestien andere experimenten uitgevoerd. Andere onderzoekers hebben het aantal contactmomenten gemeten, bijvoorbeeld. En nog andere onderzochten een automatisch desinfecteersysteem voor de toiletten op basis van UV-licht.”

(Lees verder onder de video)

Ik merk in Nederland meer eens­ge­zind­heid tussen we­ten­schap­pers van ver­schil­len­de dis­ci­pli­nes. En ook meer goeie wil en lef. Ne­der­lan­ders dúrven ex­pe­ri­men­te­ren. Bij ons krijg je zelden gehoor als je met ex­pe­ri­men­ten komt aandraven.

Professor Bert Blocken

Waarom kan dat in Nederland wel en in Vlaanderen niet?

“Ik merk in Nederland meer eensgezindheid tussen wetenschappers van verschillende disciplines. En ook meer goeie wil en lef. Nederlanders dúrven experimenteren. Bij ons krijg je zelden gehoor als je met experimenten komt aandraven. Veel ministers hebben ook geen technische of wetenschappelijke achtergrond. En onbekend maakt onbemind.

“Onlangs sprak ik met een Vlaamse ondernemer die een ‘coronatafel’ heeft ontwikkeld. Dat is een tafel met een luchtreiniger onder gemonteerd. Via een gat in het midden van de tafel wordt gereinigde lucht naar de mensen aan tafel geblazen. Ik vind dat briljant. Die man heeft alle corona-experts gecontacteerd, maar vindt nergens gehoor. Ik begrijp dat niet. Het zou een zeer nuttige oplossing kunnen zijn voor de horeca.”

Misschien vrezen experts en politici dat het om commerciële initiatieven gaat?

“Je moet er inderdaad over waken dat je niet voor iemands kar wordt gespannen. Maar je moet iemand wel de kans geven om dat idee eens grondig uit te leggen en je moet de inspanning doen om het te onderzoeken. Nu negeert men dat idee gewoon. Ik heb die man ondertussen aangeboden om zijn tafel gratis te testen. Gewoon omdat ik erin geloof.”

Laat on­af­han­ke­lij­ke we­ten­schap­pers vijftig beschikbare modellen van lucht­rei­ni­gers objectief testen. Laat ze vervolgens een lijst maken met de kwa­li­ta­tie­ve toestellen en geef iedereen het advies om die aan te schaffen. Of koop er zelf als overheid massaal aan. Zet ze in ho­re­ca-za­ken, in scholen, in kantoren...

Professor Bert Blocken

Wat zou u onze beleidsmakers aanraden om nú onmiddellijk te doen?

“Laat onafhankelijke wetenschappers vijftig beschikbare modellen van luchtreinigers objectief testen. Laat ze een lijst maken met de kwalitatieve toestellen en geef iedereen het advies om die aan te schaffen. Of koop er zelf massaal aan. Zet die toestellen in horecazaken, in scholen, in kantoren... Die maatregel is relatief goedkoop en zeer snel uit te voeren. Dat is geen laaghangend fruit hé, dat is fruit dat bijna op de grond ligt.”

U pleit voor luchtreinigers in zowat heel Vlaanderen. Bent u een consultant voor ‘Big Ventilation’?

(lacht) “Nee. Ik werk soms samen met bedrijven, dat klopt. Ik doe testen voor hen, maar ik heb er geen financieel belang bij om hun producten te promoten. Daarnet deed ik nog een interview met de Nederlandse televisie en ik demonstreerde hen een toestel van een bedrijf dat eigenlijk de grote concurrent is van de firma waar ik momenteel testen voor doe. Ik trek mij daar allemaal niks van aan. Het is mij puur om wetenschap te doen.”

Lees ook: 

HLN ONDERZOEK. Hadden we schoolsluiting kunnen vermijden? Documenten leggen fiasco in ventilatie-aanpak bloot (+)

Bekijk ook: