Ex-medewerker Fedasil doet boekje open: “Er zijn er die vanaf dag één keet schoppen”

Geen zinnig mens verwacht dat de opvang van meer dan 20.000 asielzoekers met 35 nationaliteiten rimpelloos verloopt. Maar zoals Fedasil beweren dat er nauwelijks incidenten zijn, is de waarheid geweld aandoen. Dat blijkt uit interne rapporten van Fedasil zelf die deze krant in handen kreeg. In een half jaar waren er meer dan 40 ernstige incidenten. In Broechem - "rustig centrum met twee heel kleine incidenten in een heel jaar", volgens minister De Block - ging het alleen in de tweede helft van 2018 al 8 keer mis.
Asielzoekers van een centrum in Lommel gaan samen inkopen doen. Helaas verloopt de opvang niet altijd even rimpelloos. ©Mine Dalemans

Berichten over oplopende spanningen in het opvangcentrum van Broechem na de moord op de 9-jarige Palestijnse jongen werden resoluut de kop ingedrukt door Fedasil, het federaal agentschap dat instaat voor de opvang van asielzoekers in 20 centra. Het waren gratuite aantijgingen, op niets gebaseerd. "Niet gestaafd door cijfers, feiten of wat dan ook", klonk het. In interne rapporten van Fedasil waarin enkel de ernstige incidenten staan opgelijst, staat het opvangcentrum van Broechem voor de tweede helft van 2018 al 8 keer vermeld. Het zijn dus geen twee incidenten in een heel jaar tijd en evenmin "heel kleine" zoals minister van Asiel en Migratie De Block (Open Vld) donderdag voor de VRT-camera zei. "De oplijsting met zware incidenten geldt als confidentieel en er is ooit afgesproken om ze buiten de openbaarheid te houden om niet voor nog meer tegenkanting tegen de asielopvang te zorgen", zegt een bron. "Maar als de top van Fedasil leugens vertelt, is dat een kaakslag voor het personeel dat geregeld met de daver op het lijf zit en al geregeld heeft gevraagd om extra veiligheidsmaatregelen."

De zware incidenten gaan overwegend over geweld tussen bewoners, verbale en fysieke agressie tegenover het personeel, brandstichting, zelfverminking en conflicten waarbij de politie moet tussenkomen. Dat er in een half jaar tijd ruim veertig van dergelijke voorvallen zijn, betekent volgens Gert - een schuilnaam - zeker niet dat het 'Guantanamo' is in onze asielopvangcentra. Hij werkte vijftien jaar voor Fedasil in de centra van Kapellen, Arendonk en Broechem en stapte vorig jaar over naar de privé.

Opgezet spel

Een handvol incidenten per maand is niet gigantisch op een totaal van 20.000 asielzoekers. "Maar net daarom begrijp ik niet waarom ze het in de doofpot stoppen áls er wat gebeurt. Een deel van de incidenten is trouwens opgezet spel. Veel bewoners komen binnen met een smartphone en hebben internet. Ze staan in contact met hun vrienden die niet zelden zijn ondergebracht in een ander opvangcentrum. Er zijn er die vanaf de eerste dag bewust keet schoppen in de hoop dat ze snel een overplaatsing krijgen, om zo met wat geluk weer snel samen te komen met hun reisgenoten. Liefst van al willen ze naar Arendonk of naar Limburg, waar de centra rustig, vlak bij de bossen liggen. Maar wat de reden ook is: verbale en zeker fysieke agressie is elke keer weer schrikken voor het personeel. Ik ben zelf een paar keer thuisgebleven met als reden 'slagen en verwondingen' en veel collega's hebben het ook al zitten gehad. Ik heb stoelen door de veranda zien vliegen. Ik was getuige toen Afghaanse en Afrikaanse jongeren elkaar met stokken en glas te lijf zijn gegaan in Arendonk. Wanneer je sommige groepen samen zet, weet je dat er 'shit' van zal komen. Sommigen hebben zelfs een pistool op zak in het opvangcentrum. Ik heb er zelf eens één keer melding van gemaakt bij hogerhand en kreeg te horen: 'Ja, maar die gast had geen kogels op zak.' Dan voel je je een onnozelaar hé. Wie op het zicht kan zeggen van een geweer of het geladen is of niet, mag het mij komen voordoen. Naar mijn gevoel hebben de Afghanen het kortste lontje. En ze jutten elkaar de hele tijd op. Op een gegeven moment was het in Kapellen ambras omdat er ene aan een andere z'n vrouw had gezeten. Twee klieken stonden tegenover elkaar en opeens stopten daar auto's met bewoners van een ander asielcentrum. Ze hadden versterking gevraagd. (lacht)"

Geen eten

Geweld tegen vrouwen is ondergerapporteerd, zegt Gert. "In bepaalde culturen heeft een vrouw niks te zeggen en als ze zijn lastiggevallen of mishandeld door hun man, komt dat zelden uit. Ik merkte dat wanneer ze gewoon op hun kamer bleven en niet meer kwamen eten. Vriendinnen smokkelden dan voedsel mee uit de keuken, waarna sociale assistenten probeerden te achterhalen wat er aan de hand was. Tijdens de ramadan was het ook altijd miserie. Dan moest het personeel luisteren naar hun eisen. Dan wilden ze een aparte gebedsruimte hebben en pas eten als het donker was. Sommige directeurs gingen daarin mee en dan konden de mensen van het onthaal 's nachts één voor één bakjes in de microgolf zetten. En als dat niet rap genoeg ging, vloog het eten door de zaal."

Van de trap geduwd

In tien jaar tijd zag Gert de bewoners veel mondiger worden. "Tot een jaar of vijf geleden waren de meesten zo blij als iets dat ze aan de miserie ontsnapt waren. Ze schikten zich in hun lot. De voorbije jaren zijn het meer alleenstaande mannen en die hebben minder geduld. Ze staan 'korter'. Een keer kwam ik eens de kamer binnen en voor ik goed besefte wat er aan de hand was, had ik al een schroevendraaier van 30 cm op mijn keel. Eén keer ben ik ook eens van de trap geduwd. Er zitten drugsgebruikers tussen die nauwelijks nog weten wat ze doen en in een halve seconde ontvlammen in een agressief beest. Officieel mogen ze niet drinken, maar in een open instelling kan je dat toch niet controleren. Als ze niet te luid feesten, dan laten de meeste collega's ze maar betijen. Als je al vijf keer een flinke duw hebt gekregen, vlieg je er ook niet meer als een zot op af wanneer twee mannen beginnen te knokken, hoor. Alleen wonen daar ook veel gezinnen, en het allerbelangrijkste is toch dat een kind niks overkomt. In een gevecht in de refter heeft er eens een kleuter een bord tegen z'n gezicht gekregen. Daar ben je toch een paar dagen niet goed van als begeleider. Probleem is dat wie in een opvangcentrum begint te werken veel te weinig kent van conflictbeheersing. Ook bouwvakkers en schooljuffrouwen mogen zonder boe of ba beginnen als ze gesolliciteerd hebben. En dan staan ze bij het eerste geval van agressie met hun handen omhoog."

Kleinere kamers

Ook de vakbond dringt aan op meer veiligheid. "De zware incidenten tonen aan dat het nodig is. Er is een tekort aan personeel en de mensen worden almaar opgehokt in kleinere kamers en containers", zegt Hilde De Leeuw, secretaris van ACV Openbare Diensten. "Dat zijn zaken die tot spanningen leiden. Het personeel is ook te veel bevraagd. Veel van de bewoners moeten medicatie krijgen en het is aan de begeleiders om die uit te delen. Dat is toch een taak voor verplegend personeel? Wat als er met die dosissen iets misgaat? En dan is het ook eens hoog tijd dat ze werk maken om die mensen sneller uit zo'n centrum te helpen. Sommigen zitten daar drie tot vier jaar te wachten. Dan zou bij veel mensen het geduld toch op geraken?"