Hof van Cassatie velt “baanbrekend arrest”: verdachte mag paswoord niet geheim houden

Het hoogste rechtsorgaan van ons land vindt dat verdachten de politie toegang moeten geven tot hun telefoon als de onderzoeksrechter dat vraagt. Met die beslissing maakt het Hof van Cassatie een einde aan een jarenlange onduidelijkheid in de rechtspraak. “Een baanbrekend arrest”, zegt onderzoeksrechter Philippe Van Linthout.
Philippe Van Linthout ©ID/ Bart Dewaele

Veel advocaten vinden het niet kunnen: een verdachte verplichten om zijn computerpaswoord of smartphonecode te vertellen aan de speurders. Hoewel de wetgeving het niet verbiedt, zien advocaten er een schending in het van zogenaamde verbod op zelfincriminatie. Dat betekent dat je een verdachte wettelijk niet mag dwingen om zichzelf te beschuldigen.

Onderzoeksrechters zien dat meestal heel anders: “Wij hebben altijd gemeend dat de wetgever bedoelde dat je een verdachte best om zijn codes mag vragen”, zegt Philippe Van Linthout. “Maar de rechtspraak hierover ging eigenlijk alle kanten op. Daarom waren onderzoeksrechters voorzichtig met de toepassing.”

Het Hof van Cassatie oordeelt nu dat het verklappen van een paswoord niet in strijd is met het verbod op zelfincriminatie. “Dat verbod op zelfincriminatie is een bescherming tegen dwang en foltering. Het bestaat om te voorkomen dat mensen na eindeloos doorduwen valse verklaringen afleggen”, legt Van Linthout uit. “Maar een pincode staat los van je eigen wil, zegt het hof nu. Vergelijk het met een blaastest. Die mag je niet zomaar weigeren. Logisch, want je kan het resultaat niet omvormen om de politie te plezieren. Hetzelfde geldt voor dna-bewijs: je kan de uitkomst niet veranderen. Als iemand weigert mogen wij zelfs manu militari dna afnemen.”

Streepje, sterretje

Van Linthout is blij dat er eindelijk duidelijkheid is. “Als iemand nu nog zijn pincode weigert te geven, kunnen we een proces-verbaal opstellen voor niet medewerking aan het onderzoek”, zegt hij. “Dit is een baanbrekend arrest dat ons eindelijk meer slagkracht geeft. We leven in een tijd waarin criminelen intens gebruik maken van telefonie. Vroeger liepen ze rond met een Nokia en hoefde je maar op het sterretje of het streepje drukken om toegang te krijgen tot alle gegevens. Tegenwoordig zijn telefoons beveiligd met vingerafdrukken, pincodes, swipes … Als we daar niet in raken, loopt het onderzoek vast. En een telefoon laten kraken door een firma: dat kost tussen de 1500 en 1750 euro per toestel. Als dat niet meer zo vaak hoeft, lijkt mij dat goed nieuws voor de belastingbetaler”

Voor de duidelijkheid: de verdachte moet de speurders alleen toegang geven tot zijn toestel. De bewijzen moeten de onderzoekers nog altijd zelf vinden. “De verdachte hoeft ons niet te tonen wààr de kinderporno staat”, zegt Van Linthout. “Die zoeken we zelf.” Bovendien moeten de speurders aantonen dat iemand de code kent. “Denk aan een dealer die op straat constant berichten stuurt met zijn gsm. Zo iemand is de code heus niet plotseling vergeten.”