Lezen en rekenen gaan minder goed: bijna 9 op de 10 leerkrachten lagere school zien leerachterstand in hun klas

Een half schooljaar achter een schermpje heeft onze lagere schoolkinderen weinig goed gedaan. Maar liefst 86 procent van de leerkrachten merkt een leerachterstand in hun klas, zo blijkt uit bevraging bij 1.500 juffen en meesteres uit het Vlaamse basisonderwijs. Vooral wiskunde en lezen verloopt niet zonder slag of stoot. “Deze crisis kan nog lang nazinderen”, klinkt het.
Leerkracht Eline Simons in haar nu lege klaslokaal. ©Joel Hoylaerts/Photo News

Corona tekent af op toetsen en huistaken. Volgens hun leerkrachten scoren Vlaamse leerlingen merkelijk minder goed na dat verdomde 2020 dat bol van preteaching, zoomles en homeschooling stond. 86 procent van de juffen en meesters merkt leerachterstand in hun klas op sinds de coronapandemie uitbrak. 12 procent ziet dat bij al zijn leerlingen, 73 procent bij enkelen, zo blijkt uit de jaarlijkse leerkrachtenbevraging van VAN IN dat schoolboeken uitgeeft en het online leerplatform Bingel beheert. 

Leerkracht Hjordis Dely. ©Joel Hoylaerts/Photo News

Drillen

Vlaamse leerlingen worstelen dit schooljaar vooral met wiskunde en lezen, zo blijkt. 80 procent van de leerkrachten ziet dat lezen minder vlot gaan dan anders, voor wiskunde constateert 84 procent dat- een deel van- de klas achterop hinkt. “Ik merk dat vooral het strategisch en oplossend denken er meer dan anders uit is”, zegt Hjordis Dely (31), leerkracht in het vierde leerjaar van SBS De Brug in Roeselare. “Plots kon in september maar één iemand nog delend cijferen, bijvoorbeeld. Maar ook voor klok lezen, omzetten met tabellen en andere oefeningen moesten we op de rem gaan staan. Vandaag geven wij nog elke dag 25 minuten herhalingsoefeningen.” Ook directeur en zorgcoördinator van Vrije Basisschool Sint-Jan in Wingene, Steven Kindt (32) merkt een verschil. “We moesten vooral bijbenen op automatisatie. Leerstof die gedrild wordt: de maaltafels, open en gesloten lettergrepen... Het zijn dingen die we in het eerste, tweede en derde nu extra hard moeten inoefenen.”

Ik sta al elf jaar in het vijfde, je wilt in september op datzelfde tempo beginnen, maar dat lukte deze keer toch niet. Leerlingen hebben meer moeite met een goede leer­hou­ding, met het plannen van hun werk

Eline Simons

“Leren leren, nog zoiets waar we dit schooljaar harder dan anders aan moeten sleuren”, vult Eline Simons (33) van het vijfde leerjaar in de VBS Mater Dei in Erps-Kwerps aan. “Ik sta al elf jaar in het vijfde, je wilt in september op datzelfde tempo beginnen, maar dat lukte deze keer toch niet. Leerlingen hebben meer moeite met een goede leerhouding, met het plannen van hun werk. Ook Frans is trouwens een probleem. Woordjes leren, allemaal oké. Maar die leerlingen hebben achter hun tablet geen woord Frans gesproken, hé. Die spreekvaardigheid heeft een grote knak gekregen.”

Minder loon

Pedagoog en onderzoeker Pedro De Bruyckere schrikt niet van de cijfers. Ook uit de Teacher Tapp Vlaanderen-app van de Artevelde Hogeschool die dagelijks leerkrachten bevraagt, legt dezelfde tendensen bloot. “In onze bevraging vindt 27 procent van de lagere schoolleerkrachten dat het slechter gaat dan vorig jaar”, zegt hij. “Leerlingen die anders goed scoren, slaan er zich wel door. Maar wie al achterop hinkt, raakt steeds verder achter. De kloof wordt groter. Sommige onderzoeken spreken van zes maanden achterstand. Je kan verbaasd zijn dat dat langer is dan de duur van de lockdown, maar gek is dat niet. Bepaalde leerstof moet je aanleren en automatiseren. Valt dat proces stil, dan moet je helemaal opnieuw beginnen. Dat kost tijd. Gaan we er eerdere situaties op na waarin kinderen langdurig minder goed les of geen les krijgen- zo zijn er voorbeelden van grootschalige schoolstakingen in de Franstalige scholengemeenschap of in Canada- dan leert onderzoek dat dat soms tot tien jaar later nog merkbaar is. Leerlingen moesten vaker een jaar dubbelen en hadden na afstuderen ook minder loon.”

Leerlingen die anders goed scoren, slaan er zich wel door. Maar wie al achterop hinkt, raakt steeds verder achter. De kloof wordt groter

Pedro De Bruyckere

“De grootste fout die we kunnen maken, is ervan uitgaan dat het na dit schooljaar allemaal voorbij is”, gaat De Bruyckere verder. “Deze crisis zal nog lang nazinderen en leerkrachten krijgen dit niet in hun eentje opgelost. Ze zitten al op hun tandvlees. Ik denk dat we een tutorenwerking moeten uitrollen, met inhoudelijke bijlessen, maar dat leerkrachten ook heel direct moeten ingrijpen en bijspijkeren. Selecteren en enkel focussen op wat écht essentieel is om over te gaan, is moeilijk. Dan riskeer je dat alles wat het onderwijs een beetje aangenaam maakt, wegvalt.”

Ondanks de deprimerende cijfers gaan onze leerkrachten er nog niet van uit dat ze in juni meer rapporten met rode cijfers zullen uitdelen. Ze zijn hoopvol. “Ik heb het gevoel dat de meesten zijn bijgebeend”, zegt Hjordis. “Tuurlijk zijn er nog leerlingen die aan de rekker hangen, maar dat was in een niet-coronajaar niet anders geweest.” Bovendien kwam er ‘dankzij’ Covid-19 ook veel tijd vrij om de verloren leerstof in te halen, zeggen Steven Kindt en Eline Simons. “We kunnen niet op bosklassen en ook andere uitstappen zijn geschrapt waardoor het puur lesgeven doorloopt. Al hopen we dat dàt niet te lang meer aansleept. Onze leerlingen hebben iets nodig om naar uit te kijken om gemotiveerd in de klas te zitten.”

CIJFERS

86% van de leerkrachten merkt een algemene leerachterstand op. 12% ziet dat bij alle leerlingen, 73% bij ‘enkele’ leerlingen.

80% merkt voor lezen een achterstand op: 47% een grote leerachterstand, 33% een kleine leerachterstand.

81% merkt een leerachterstand op voor taal: 38% een grote, 43% een kleine leerachterstand.

84% merkt een leerachterstand op wiskunde: 44% merkt een grote leerachterstand, 39% een kleine leerachterstand.

77% merkt een leerachterstand voor schrijven.

77% voor spelling.

64% ziet leerachterstand voor Frans.

55% constateert een leerachterstand voor WO.

Differentiatie wordt ingezet om leerachterstand bij te werken. Vorig jaar gebruikte 57% de differentatiemodule op leerplatform Bingel, dit jaar is dat gestegen naar 69%. 71% gebruikt ze voor wiskunde, 39% voor spelling, 33% voor taal.

44% van de leerkrachten geeft aan dat het ICT-beleid op school is veranderd sinds corona. Er is meer aandacht voor het digitale. 55% is tevreden over de ICT-leerlijn op zijn of haar school, 70% is tevreden over het ICT-beleid. 

VAN IN doet jaarlijks een ICT-enquête in het Vlaams basisonderwijs. Concreet antwoordden 1454 van alle leerkrachten, zorgleerkrachten, ICT-coördinatoren en schooldirecties op de vragen die hen aanbelangden. 72% van hen is leerkracht. Van alle leerkrachten die antwoordden geeft 72% al minstens 10 jaar les. De enquête 2020 werd afgenomen in december 2020.

Lees ook:

Het argument dat strengere maatregelen op school overbodig maakte, volgens Weyts: “Britse variant is niét besmettelijker voor kinderen dan voor volwassenen” (+)

‘Quarantainekinderen’: Wat doet dit pandemiejaar met een kind dat volop in ontwikkeling is? (+)

INTERVIEW. Onderwijsexpert Dirk Van Damme wil nog niet van ‘verloren generatie’ spreken: “Wel prioritair inzetten op basiscompetenties taal en rekenen” (+)