25 Vlamingen over hoe ons onderwijs beter kan (deel 1): "Als ik minister van Onderwijs was, zou ik..."

Ons hoogste goed krijgt straks weer de boekentas om, maar hoe bieden we onze kinderen de beste schoolkansen? Van kleuterklas tot einde middelbaar? Het onderwijs in Vlaanderen is aan herziening toe, permanent maar ook hoogdringend, als we de prestatiecurves en bevindingen van leerlingen, leraren en directies onder ogen zien. Wij vroegen 25 mensen - 10 vandaag, de anderen de komende dagen - om één fundamentele hervorming. Geen politici, wel wijzen van veel markten thuis. 'Ministers van Onderwijs ad interim', een hele week lang, met hún voorstel. Nodig. En wel meteen. Bekijk hier ons dossier.
©rv

Noël Slangen, bestuurslid van het Kinderarmoedefonds en politiek analist

“...vanaf de kleuterklas liefde voor taal aanleren”

"Taalvaardigheid en begrijpend lezen zijn de fundamenten voor goede studieresultaten later - het bepaalt in welke mate iemand klaar is voor welk soort onderwijs. Maar de focus op taal verdween naar de achtergrond en onze leerlingen scoren slecht. Ook het beroep van leerkracht is minder prestigieus, waardoor de instroom minder hoogwaardig is. Steeds meer leerkrachten hebben zelf geen rijke taal meer. Daardoor kan het verschil voor taalgeletterdheid tussen leerlingen, zeker in het lager, oplopen tot een jaar. Het is een misvatting dat je dat in het middelbaar met taalbaden nog kan rechttrekken."

Literatuurlijst

"Investeer dus al vanaf de kleuterklas in liefde voor taal. Dat kan door voor te lezen, te rijmen, veel te praten en liedjes te zingen. In hogere jaren zouden leerkrachten, onderwijsspecialisten en mensen uit de culturele sector elk jaar een nieuwe selectie teksten moeten aanreiken. Geen saaie verplichte literatuurlijst, maar een geactualiseerde lijst, aangepast aan de interesses van het kind. In plaats van een opstel over de herfst, leg de link met de rapcultuur - de teksten van Zwangere Guy zijn modern en werken inspirerend."

"Ik heb begrip voor leerkrachten die dit een extra taak vinden. Dus is het aan de politiek om de planlast te verminderen."

(lees verder onder de foto)

Noël Slangen. ©Joel Hoylaerts

Peter Demuynck, algemeen directeur Agoria Vlaanderen

“...talenten-paspoort voor elke leerling ontwikkelen”

"Ik zou een digitaal talentenpaspoort laten ontwikkelen, een eenvoudige tool die alle leerlingen vanaf het eerste leerjaar kunnen gebruiken om in te plannen welke kennis en vaardigheden ze dat jaar willen opdoen, digitaal of niet. Die voornemens kunnen ze dan bespreken met een coach, zoals een leraar. Denk aan een student in het middelbaar die graag zijn leidinggevende competenties wil uitbreiden en dat bij de scouts kan doen. Of een jongere leerling die simpelweg een bepaalde strip wil lezen, en dus op school daarmee geholpen wordt."

Levenslang leren

"Nog te vaak denken leerlingen dat de school definieert wat ze zullen leren. Maar iedereen doet dat op z'n eigen tempo en heeft andere interesses. Door voorop te stellen wat ze willen bereiken, leren ze zichzelf beter kennen, maken ze hun wensen bespreekbaar bij leraars en nemen ze zelf verantwoordelijkheid. Zo maak je van levenslang leren al vroeg een gewoonte."

"Ook de overheid en bedrijven zouden toegang kunnen krijgen tot de tool, om nuttige informatie als filmpjes of literatuur te sturen. En misschien kan de tool zelfs af en toe een alert sturen om te polsen naar de vooruitgang. Veel tijd en geld hoeft dat niet te kosten. Maar het zou leerlingen wel inzicht geven in hun kennis, talenten en vaardigheden, zodat ze later een weloverwogen studiekeuze maken."

(lees verder onder de foto)

Peter Demuynck. ©wiegandt

Caroline Vrijens, Kinderrechtencommissaris

“...strijd tegen pesten opvoeren”

"We spreken al jaren over pesten, veel scholen en organisaties doén er ook al heel veel goeds rond. Maar wij krijgen op ons Kinderrechtencommissariaat nog altijd veel klachten én vragen, bijvoorbeeld van CLB's, over hoe pesten aan te pakken. Een studie uit 2018 van de UGent onthulde de recentste, hallucinante cijfers: 48% van de 12- tot 18-jarigen heeft al te maken gehad met pesten en 18% hééft al gepest. Een groot aantal leerlingen vraagt betere anti-pestmaatregelen. Daarom pleiten wij als Kinderrechtencommissariaat voor één centraal kenniscentrum tegen pesten. Er zou, voor het eerst in Vlaanderen, een bundeling moeten komen van alle reeds bestaande initiatieven, om alle bestaande expertise verder uit te werken en tot een algemeen anti-pestbeleid te komen. Zo'n centrum kan dan kennis én praktische tools aanreiken voor alle scholen."

Trauma's

"Het Verdrag voor de Rechten van het Kind heeft het in artikel 19 over 'het garanderen van een veilige schoolomgeving'. Welnu, een schoolomgeving is maar veilig als ze vrij is van pesten. Pesten is vaak een aanslag op de zelfzekerheid en daardoor ook op de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Schoolresultaten gaan achteruit, trauma's werken soms levenslang door. Het grote belang van acties tegen pesten kennen we. We moeten er nóg meer tegen opkomen."

(lees verder onder de foto)

Caroline Vrijens. ©koenbroos.be 0032477281130 mail@koenbroos.be

Hanan Challouki, bezielster mvslim.com en inclusief communicatiebureau Allyens

“...het leraren-korps diverser maken”

"Het lerarenkorps zou een weerspiegeling moeten zijn van de samenleving. Het eerste wat ik dus zou doen als minister van Onderwijs is het personeelsbestand diverser maken, zodat mensen met verschillende achtergronden - origine, huidskleur, seksuele voorkeur - voor de klas staan. Zelf kreeg ik altijd les van dezelfde, witte mensen. Zij voeren hun job met passie uit, maar zelfs in een stedelijke context komen ze vaak van buitenaf, zonder voeling met de diverse klas waarvoor ze staan. Verschillende studies tonen aan dat een diverser personeelsbestand voor betere resultaten zorgt in bedrijven, en voor een hogere kwaliteit. Dat geldt ook voor het onderwijs. Wanneer een lerarenkorps niet divers genoeg is, wordt er steeds vanuit dezelfde referentiekaders lesgegeven en voelen te veel leerlingen met een andere culturele achtergrond zich onbegrepen. Terwijl de onderwijservaring voor iedereen even rijk zou moeten zijn."

Vicieuze cirkel

"Promoot de opleidingen met inclusieve campagnes. Rekruteer actief vanuit scholen. Er is veel talent, maar dat wordt nog niet opgepikt of aangemoedigd. Want het ontbreekt ons aan vertegenwoordiging: wie nooit een leerkracht van andere origine voor de klas had, zal zelf ook niet meteen een optie zien in een onderwijscarrière. Dat is een vicieuze cirkel."

(lees verder onder de foto)

Hanan Challouki. ©RV

Wouter Torfs, ondernemer

“...elke week één uur emotionele intelligentie geven”

“Eén lesuur per week: emotionele intelligentie. Al voor de kindjes in de kleuterklas, tot aan het einde van het secundair, graag. In de klas werken rond stilte en mindfulness, leren die smartphone eens vijf of tien minuten wég te leggen en leren luisteren naar jezelf en naar je kameraadjes. Dát zou ik bij hoge noodzaak invoeren."

"In het onderwijs zoals we dat nu kennen, gaat het vooral over de overdracht van kennis en vaardigheden, en veel te weinig over EQ. Of er ruimte voor is, hangt nu te veel af van een goedmenende, empathische meester of juf. In de ideale wereld wordt er ook thuis aan de keukentafel in onderricht. Maar beter is dat het een algemeen schoolvak wordt. Want aan EQ ontbreekt het nog altijd, en dat is zo merkbaar in de samenleving én in het bedrijfsleven. Bedrijven zijn dan genoodzaakt te investeren in allerlei workshops zoals 'empathisch luisteren' en 'geweldloze communicatie'. Wij doen dat althans. Want wie happy is op zijn werk, is dat ook vaker in zijn privéleven en vice versa. Wie pakweg leert obstakels uit de weg te gaan en ruzies te vermijden, draagt bij tot een betere werksfeer. Een gelukkige medewerker zorgt voor een gelukkige klant. Simpel. Maar hoogstnodig.”

(lees verder onder de foto)

Wouter Torfs. ©BELGA

Karin Heremans, directrice Atheneum Antwerpen

“...die job combineren met die van minister van Werk”

"Radicale ideeën genoeg, maar nu er toch een nieuwe regering gevormd wordt die het lerarentekort en de werkloosheid moet aanpakken: combineer de departementen en zorg voor een Vlaamse minister van Onderwijs én Werk. Ten eerste kan die zich op leerlingen richten, en duaal leren verder uitrollen. Ten tweede kunnen deskundigen uit verschillende sectoren ingezet worden in het onderwijs, bijvoorbeeld met behulp van co-teaching. En de bedrijven zelf kunnen dankzij die samenwerking vacatures invullen. Ook wij werken nu al samen met de haven van Antwerpen, en binnenkort ook met de chemiesector."

Welke jobs?

"De combinatie Onderwijs en Werk is nodig, want de taak van leraars is nooit zo zwaar geweest. De samenleving evolueert snel. Iedereen is bang dat jobs verdwijnen door informatisering, maar belangrijk is dat leerlingen en het onderwijsveld weten welke jobs erbíj komen. En voor innovatief onderwijs heb je de bedrijfs- en de ondernemingswereld nodig. Het actieplan laat ik aan de toekomstige minister, maar denk aan stages op de vloer, of klaslokalen in bedrijven zelf. Met extra middelen kunnen leraars ook vormingen krijgen van de bedrijfswereld. Zo versterken we de professionaliteit van leerkrachten, krijgen ze extra ondersteuning en verlagen we hun stressniveau."

(lees verder onder de foto)

Karin Heremans ©BELGA

Jean Paul Van Bendegem, wiskundige en filosoof

“...meer inzetten op wiskunde”

"Wiskunde is vaak de grote waardemeter in het onderwijs. Maar dat is geen goed idee. Het vak krijgt daardoor een elitaire status, die leerlingen wier capaciteiten elders liggen, kansen ontneemt. En toch: als ik minister van Onderwijs was, zette ik meer in op wiskunde. Ik ben er diep van overtuigd dat wiskunde moet worden gegeven in een breder verhaal. Ingebed in andere vakken, zoals geschiedenis of maatschappijleer. In het projectonderwijs gebeurt dat nu al, deels. Dat zou in alle scholen zo moeten."

"Ik heb in al die jaren dat ik lesgaf aan de universiteit, leerlingen zien instromen die werkelijk al een 'mathofobie' hadden ontwikkeld, een háát zelfs voor wiskunde. Dat is dramatisch. Terwijl: alles is wiskunde."

Zelfs seks is wiskunde

"(op dreef) Neem nu het veilig gebruik van internet. Daar gaat het over cryptografie of 'versleuteling' van berichten. Heel eenvoudig te kraken, vaak. Hoe je dat doet, kan ik zo uitleggen. Dat is puur wiskunde. Of een ander buzzwoord: algoritmes, die voorspellen hoe we kopen, reizen boeken. Ook dat: zuivere wiskunde. Wie een tafelschemaatje uittekent om op zijn trouwfeest zeker te vermijden dat nonkel Gerard tegenover tante Juliette komt te zitten, bedrijft wiskunde. Zelfs seks is wiskunde. Wie swipet op Tinder - wég of houden - en vervolgens een match krijgt gepresenteerd, bedrijft wiskunde. We moeten weer van het vak leren houden. Hartjes voor de dates én voor de wiskunde."

(lees verder onder de foto)

Jean Paul Van Bendegem. ©Karel Duerinckx

Geert Noels, econoom

“...de koepels afslanken”

"Er zijn te veel chiefs en te weinig indianen. Dat komt door de grote machtsposities van de onderwijskoepels. Ik minister van Onderwijs? Ik slankte ze af. De vrije koepel en de overheidgestuurde, da's alles wat er is. Dat heet in de economie een duopolie, een situatie waarbij slechts twee aanbieders 100% marktaandeel hebben. Ongezond, dus. Dat leidt tot een enorme bureaucratie en een veel te grote impact van die twee controle-organen, die almaar dezelfde waarden en normen opdringen: het moet zoals zij het zeggen en niet anders. Directies wringen hun leerkrachten noodgedwongen in de vaste leerplannen en er volgt uit die situatie ook de enorme administratieve last. Te veel chiefs dus, die zwaaien met te veel stugge regels voor de uitvoerende indianen. De leerlingen die zij vormen, worden zo de eenheidsworstjes die ze niet zouden mogen zijn."

Scholen aan de macht

"Dus: de macht moet terug naar de individuele scholen, zodat zij eigen accenten kunnen leggen. Dan kunnen ze leerkrachten - die opnieuw veel beter opgeleid en verloond moeten worden, want hun kwaliteit is jaar na jaar dramatisch aan het verglijden - én leerlingen aantrekken die passen in hun specifieke onderwijsproject. Zo gaat dat in het bedrijfsleven ook: je kiest het bedrijf of de leverancier die bij je past. Die jouw talenten aanspreekt, of aanbiedt wat jíj zoekt."

(lees verder onder de foto)

Geert Noels. ©© Gregory Van Gansen / Photonews

Pedro De Bruyckere, pedagoog en internationaal onderzoeker

“...eerst en vooral lerarentekort wegwerken”

"Er is veel te doen, maar ik zeg: alles op alles zetten om het lerarentekort weg te werken. Als je te weinig personeel hebt, is al de rest onmogelijk. Er zijn regionale verschillen: stukken van West-Vlaanderen kampen met een kleiner tekort, Antwerpen, Gent, Brussel met een groter. Maar leraars wiskunde, Frans, fysica: het worden overal witte raven. En om het niveau van bijvoorbeeld Frans op te krikken, heb je goede mensen nodig. De mini-babyboom die we hebben gehad, komt nu aan in het secundair, dus daar zijn nu grote gaten. Ik hoor veel discussies over meer schoolgebouwen optrekken, maar te weinig over wie die moet bemannen."

Trots op het beroep

"Als ik wist hoe het probleem op te lossen, was ik wereldberoemd. Maar toch deze suggesties: leerkrachten in Vlaanderen zijn niet zo slecht betaald, maar de jobzekerheid moet beter. Om weer trots te zijn op het beroep, moeten we het belang ervan opnieuw duidelijk maken én leerkrachten moeten terug tot de kerntaak komen. Een studie van de UA zei het al: er gaat te veel energie verloren aan papierwerk. Die komt van overheden, koepels én leerkrachten zelf die het te goed willen doen. Wie de liefde voor het vak wil overdragen aan z'n leerlingen, moet dat vooral kunnen doen - desnoods tegen de planlast in."

(lees verder onder de foto)

Pedro De Bruyckere. ©© 2017 Illias Teirlinck All Rights Reserved

Alicja Gescinska, filosofe

“...een centrale rol geven aan muziek”

"Het antwoord op de hypothese 'Als ik minister van Onderwijs was...' ligt in het verlengde van mijn essay van vorig jaar, 'Thuis in muziek'. Ik zou er dus voor pleiten dat muziek in het onderwijs een meer centrale rol krijgt, vanaf de eerste kleuterklas tot het laatste middelbaar. Muziek en muziekstudie hebben talloze voordelen: de plasticiteit van ons brein gaat erop vooruit, waardoor we sneller nieuwe dingen leren en beter verbanden kunnen leggen. Ook de taalvaardigheid gaat er op vooruit. Van samen muziek maken gaat ook een sociaal verbindende kracht uit. Volgens sommigen maakt muziek ons ook vreedzamer, wat dus een belangrijk goed voor de samenleving zou zijn. Muziek ontwapent onze harten, maakt ons meer empathisch. Dankzij muziek krijgen we meer begrip van en voor elkaar. De Duitse dirigent Kurt Masur zei het ooit mooi: voor elke twee muziekleraren die scholen aannemen, zijn twee politieagenten minder op straat nodig."

(lees verder onder de foto)

Alicja Gescinska ©Photo News

In ons dossier Hoe ons onderwijs beter kan verzamelen we alle aanbevelingen.

Lees hier deel 2: “Leerkracht moet ophouden te buizen op basis van ‘ongewenst gedrag’”